VCA Basic, VOL-VCA of VIL-VCU – wat is het verschil en wanneer heb je welk certificaat nodig?

Werk je in de bouw, de industrie, de techniek of de logistiek, dan kom je vroeg of laat de afkorting VCA tegen. Voor veel mensen is het het eerste certificaat waar een uitzendbureau, opdrachtgever of projectleider naar vraagt. Het wordt lastig zodra er drie namen opduiken: VCA Basic, VOL-VCA en VIL-VCU. Ze klinken op elkaar, maar zijn bedoeld voor verschillende mensen en verschillende verantwoordelijkheden.

Wat betekent VCA en waarom wordt het zo vaak gevraagd?

VCA is het Nederlandse systeem voor veiligheid, gezondheid en milieu op het werk, dat vooral wordt gebruikt bij werk met een verhoogd risico. In het Engels kom je de afkorting SCC tegen: Safety, Health and Environment Checklist Contractors. Het officiële portaal Business.gov.nl legt uit dat een VCA-certificaat niet wettelijk verplicht is, maar dat opdrachtgevers het wél kunnen eisen, zeker als zij zelf moeten kunnen aantonen dat het werk veilig kan worden uitgevoerd. Dat speelt onder meer in de bouw, de elektrotechniek, grond-, weg- en waterbouw, het transport en de petrochemie.

In de praktijk kun je nog zoveel ervaring hebben, maar zonder VCA laten sommige bedrijven je niet op de werkplek toe. Het certificaat is voor een werkgever het signaal dat je de basisregels van veilig werken kent, gevaren herkent en de procedures op locatie begrijpt.

Het is goed om het bedrijfscertificaat VCA te onderscheiden van het persoonlijke diploma. Een bedrijf kan gecertificeerd zijn als organisatie, terwijl jij als werknemer of zzp’er een diploma hebt. Business.gov.nl geeft aan dat het bedrijfscertificaat VCA drie jaar geldig is en jaarlijks wordt gecontroleerd, terwijl de persoonlijke diploma’s B-VCA, VOL-VCA en VIL-VCU worden geregistreerd in het SSVV-systeem en standaard tien jaar geldig blijven.

VCA Basic (B-VCA) – voor wie is dit certificaat?

VCA Basic, officieel B-VCA, is het basisdiploma voor mensen die uitvoerend werk doen. Volgens SSVV is het bedoeld voor iedereen die risicovol werk verricht of werkt in een omgeving met een verhoogd risico. Het geldt voor vaste medewerkers, uitzendkrachten, zzp’ers en stagiairs; SSVV geeft ook aan dat dit diploma vereist is als je werkt bij een VCA-gecertificeerd bedrijf.

Meestal is VCA Basic van pas voor bouwvakkers, monteurs, elektriciens, mecaniciens, lassers, machinisten, servicemonteurs en mensen die met steigers, op hoogte, in technische magazijnen of in productiebedrijven werken.

B-VCA richt zich op de dagelijkse veiligheid. Het gaat erom of je risico’s kunt herkennen, de juiste beschermingsmiddelen kiest, signalering begrijpt, op noodsituaties reageert en volgens de instructies werkt. Het geeft niet automatisch het recht om elk specialistisch werk uit te voeren. SSVV ziet B-VCA als een startkwalificatie en benadrukt dat je er niet van uit mag gaan dat je met alleen dit diploma elke risicovolle taak zelfstandig mag uitvoeren zonder de steun van iemand met meer ervaring.

VOL-VCA – wanneer volstaat het basiscertificaat niet meer?

VOL-VCA, oftewel Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden VCA, is bedoeld voor mensen die leidinggeven aan het werk van anderen of verantwoordelijk zijn voor het veilig organiseren van werk op operationeel niveau. SSVV omschrijft dit diploma als het bewijs dat je de regels voor veiligheid, gezondheid en milieu kent én die kennis kunt toepassen op jezelf en op de mensen aan wie je leidinggeeft. Zo iemand is het aanspreekpunt voor opdrachtgevers, management en medewerkers.

VOL-VCA is de juiste keuze als je voorman, ploegleider, teamleider, ploegbaas, werkcoördinator of toezichthouder bent, of als zzp’er als onderaannemer werkt voor een VCA-gecertificeerd bedrijf.

Het verschil tussen VCA Basic en VOL-VCA zit in de verantwoordelijkheid. Een medewerker met B-VCA moet zijn eigen taken veilig uitvoeren. Iemand met VOL-VCA moet daarnaast de werkorganisatie begrijpen, risico’s inschatten, het team instrueren, met de opdrachtgever communiceren en ingrijpen wanneer iemand onveilig werkt.

Er is ook een belangrijke uitzondering. SSVV geeft aan dat B-VCA in principe kan volstaan als je zzp’er bent en jezelf verhuurt als uitzendkracht binnen een inspanningsverplichting. Werk je daarentegen als intercedent of leidinggevende bij een uitzendbureau, dan kies je niet voor VOL-VCA, maar voor VIL-VCU.

VIL-VCU – het certificaat voor uitzendbureaus en wie mensen uitzendt

VIL-VCU wordt vaak verward met VOL-VCA, omdat beide certificaten over meer verantwoordelijkheid gaan dan de basis-B-VCA. Toch is het verschil wezenlijk. VIL-VCU, oftewel Veiligheid voor Intercedenten en Leidinggevenden VCU, is bedoeld voor intercedenten en leidinggevenden bij uitzendbureaus, vooral bureaus die VCU-gecertificeerd zijn of medewerkers uitzenden naar VCA-gecertificeerde bedrijven.

Dit certificaat is niet bedoeld voor de monteur, de machinist of de elektricien die het werk op locatie uitvoert. Het is voor de persoon die verantwoordelijk is voor het selecteren, informeren en aansturen van uitzendkrachten. Het doel is dat een bureau geen medewerker naar een taak stuurt die hij niet begrijpt, waarvoor hij niet gekwalificeerd is of waarvan hij de gevaren niet kent.

Hoe ziet het examen van VCA, VOL-VCA en VIL-VCU eruit?

De VCA-examens worden afgenomen door erkende SSVV-examencentra. Het B-VCA-examen duurt 60 minuten en bestaat uit 40 meerkeuzevragen. De examens VOL-VCA en VIL-VCU duren eveneens 60 minuten en hebben elk 60 vragen. De uitslag krijg je direct na afloop, en na het behalen wordt het diploma opgenomen in het Centraal Diploma Register (CDR).

Ook de taal speelt een rol. SSVV geeft aan dat het B-VCA-examen op taalniveau A2 ligt en de examens VOL-VCA en VIL-VCU op niveau B1. Ook al ken je de veiligheidsregels, het examen vraagt dat je de opdrachten, begrippen en situatiebeschrijvingen begrijpt.

Na het slagen wordt het diploma opgenomen in het CDR, waar een werkgever of opdrachtgever de geldigheid kan controleren. De diploma’s B-VCA, VOL-VCA en VIL-VCU zijn tien jaar geldig; daarna moet je opnieuw examen doen.

Is een training vóór het examen verplicht?

SSVV geeft aan dat de training zelf niet verplicht is, maar wel sterk wordt aangeraden. Dat geldt voor B-VCA, VOL-VCA en VIL-VCU. Je kunt het examen zonder cursus doen, maar in de praktijk kiezen veel mensen toch voor een training, omdat die helpt je kennis op orde te brengen, de terminologie eigen te maken en de vraagvormen van het examen te oefenen.

Een cursus heeft nog een voordeel: de instructeur kan de regels in eenvoudige taal uitleggen en koppelen aan echte situaties op de bouw, in het magazijn, de werkplaats of het productiebedrijf.

Doe je uitvoerend werk en begin je net, dan start je meestal het beste met VCA Basic. Heb je al ervaring en groei je door naar een leidinggevende rol, kies dan VOL-VCA. Werk je bij een uitzendbureau en ben je verantwoordelijk voor het uitzenden van mensen naar VCA-bedrijven, dan is VIL-VCU de juiste route.

In welke branches kom je de VCA-eis het vaakst tegen?

VCA duikt overal op waar werk meer risico met zich meebrengt dan een gemiddelde kantoorfunctie. Business.gov.nl noemt de branches waarin opdrachtgevers vaak VCA vragen: steiger- en algemene bouw, elektrotechniek, civiele techniek, transport en de petrochemie.

In de praktijk gaat het onder meer om de bouw van woningen, hallen, bruggen en wegen, om raffinaderijen, chemische fabrieken, terminals, productiehallen, hoogbouwmagazijnen en werven, en om projecten rond elektra, ventilatie, isolatie, montage en service.

Voor jou kan het certificaat een snellere start betekenen, minder gedoe bij toegang tot de locatie en meer geloofwaardigheid bij een bureau of opdrachtgever. Voor het bedrijf is het een manier om risico’s te beperken, de documentatie op orde te houden en aan contractuele eisen te voldoen.

Hoe kies je het juiste certificaat voor jezelf of je team?

Begin bij de rol, niet bij de naam van de cursus. Doe je fysiek of technisch werk, dan kies je meestal VCA Basic. Geef je opdrachten, houd je toezicht op mensen, plan je taken en ben je verantwoordelijk voor de veiligheid van het team, dan heb je VOL-VCA nodig. Werk je aan de kant van het uitzendbureau en stuur je uitzendkrachten naar technische, bouw- of industriebedrijven, kijk dan naar VIL-VCU.

Bedrijven doen er goed aan dit per groep aan te pakken. Een team monteurs heeft een andere training nodig dan de voormannen, en de coördinatoren op het bureau weer een andere. Een goed opleidingsplan bespaart tijd, omdat medewerkers niet op het verkeerde examen belanden en sneller het document in handen hebben dat de opdrachtgever vraagt.

Een goede aanvulling op dit onderwerp is ook onze tekst over VCA en SCC: Certificaat VCA en SCC – cursussen en examens. Bij een groter team let je op de taal van de training, het niveau van de groep, de examendata en eventuele aanvullende bevoegdheden.

Regel een VCA-training voor je medewerkers

Een goed gekozen VCA-certificaat vergroot je kansen op werk en helpt het bedrijf opdrachten veilig uit te voeren. VCA Basic past bij uitvoerende medewerkers, VOL-VCA bij wie teams aanstuurt en VIL-VCU bij coördinatoren en leidinggevenden aan de kant van het uitzendbureau.

Wil je medewerkers individueel of als bedrijfsgroep laten opleiden, bekijk dan de VCA-trainingen. Bonapi verzorgt VCA-trainingen voor medewerkers en bedrijven, en bij groepen kunnen datum, taal en examenvorm op de behoefte van het team worden afgestemd.

Volg Bonapi op social media of schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van cursusdata, wijzigingen in de eisen en praktische tips voor je werk.