Complete gids over persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) in Nederland

Persoonlijke beschermingsmiddelen in Nederland, oftewel PBM, zijn dagelijkse kost in de bouw, logistiek, productie, landbouw en technische werkzaamheden. Voor de werknemer betekenen ze bescherming van de gezondheid, en voor de werkgever een concrete verplichting die voortvloeit uit de arboregels. Of je nu al in Nederland werkt of je vertrek nog aan het plannen bent, kennis van PBM helpt je misverstanden, weigering van toegang tot het werk en echte gevaren te voorkomen.

Wat zijn persoonlijke beschermingsmiddelen?

Persoonlijke beschermingsmiddelen, kortweg PBM, zijn uitrusting die door een werknemer wordt gedragen of gebruikt om zich te beschermen tegen risico's voor de gezondheid en veiligheid. In Nederland kom je meestal de term PBM tegen, van persoonlijke beschermingsmiddelen. In Engelstalige bedrijven kan ook de afkorting PPE opduiken, van personal protective equipment.

Tot de PBM behoren onder andere een veiligheidshelm, een veiligheidsbril, handschoenen, schoenen met een beschermende neus, een reflecterend vest, een stofmasker, gehoorbescherming, vlamvertragende kleding, een harnas voor werken op hoogte of een chemicaliënbestendige overall. Niet elk kledingstuk van je werkkleding is echter een persoonlijk beschermingsmiddel. Een shirt met het bedrijfslogo kan een uniform zijn, maar hoeft niet tegen een specifiek risico te beschermen.

PBM worden gebruikt wanneer een gevaar niet volledig op een andere manier kan worden weggenomen. Eerst wordt het risico bij de bron beperkt, door werkorganisatie, machineafschermingen, ventilatie, collectieve beschermingsmaatregelen of een andere manier van werken. Pas als deze maatregelen niet volstaan, hoort de werknemer geschikte PBM te gebruiken.

Waarom zijn PBM zo belangrijk bij het werken in Nederland?

In Nederland wordt veiligheid op het werk heel praktisch aangepakt. Op veel bouwplaatsen, in magazijnen en in industriële bedrijven kom je niet op het terrein zonder de basisuitrusting, ook al duurt het werk maar een paar minuten. Een helm, veiligheidsschoenen en een reflecterend vest zijn bij binnenkomst vaak standaard, en de precieze eisen hangen af van de functie.

Als je uitzendbureau of werkgever aangeeft dat veiligheidsschoenen, een veiligheidshelm of gehoorbescherming verplicht zijn, beschouw dat dan niet als een suggestie. Het is onderdeel van de toelating tot het werk en van de regels die op de betreffende locatie gelden. Wie zijn uitrusting correct gebruikt, wint sneller het vertrouwen van zijn leidinggevenden.

De verplichtingen van de werkgever en de werknemer

De Nederlandse regels zijn gebaseerd op de Arbowet en het Arbobesluit. In het geval van PBM moet de werkgever het risico beoordelen, de juiste beschermingsmiddelen kiezen, ze aan de werknemer ter beschikking stellen en erop toezien dat ze worden gebruikt.

De verplichtingen van de werkgever omvatten:

• het beoordelen van het risico op de werkplek, meestal in het kader van de RI&E;
• het kiezen van PBM die passen bij de gevaren, de omstandigheden en het soort werk;
• het kosteloos ter beschikking stellen van de vereiste beschermingsmiddelen aan de werknemer;
• instructie over correct gebruik, controle en opslag;
• toezicht of de PBM volgens de bestemming worden gebruikt;
• het vervangen van beschadigde of versleten uitrusting.

Ook de werknemer heeft verplichtingen. Je moet de verstrekte PBM gebruiken, schade melden en de uitrusting niet zelf aanpassen. Als je gehoorbescherming krijgt, maar die niet opzet in een lawaaierige zone, ligt het probleem niet uitsluitend bij het bedrijf. Bij een controle of een ongeval kan het niet gebruiken van PBM gevolgen hebben voor zowel de werkgever als de werknemer.

Hoe worden PBM gekozen voor een specifieke taak?

De keuze van PBM mag niet willekeurig zijn, want hetzelfde soort werk kan afhankelijk van de omgeving een andere bescherming vereisen. De ene soort handschoenen is geschikt voor scherpe randen, een andere voor chemicaliën en weer een andere voor hoge temperaturen. Ook vervangt een stofmasker geen bescherming tegen gassen, en volstaat een gewone veiligheidsbril niet altijd bij het werken met rondvliegende deeltjes.

Het uitgangspunt is een risicoanalyse. De werkgever hoort vast te stellen welke gevaren op de werkplek voorkomen en welke middelen nodig zijn. Wat meetelt is onder andere: het soort gevaar, de duur van de blootstelling, de werkomstandigheden, de grootte van de uitrusting, het comfort, de instelbaarheid en de compatibiliteit met andere onderdelen van de uitrusting.

De meest gebruikte persoonlijke beschermingsmiddelen in Nederland

Tot de meest voorkomende PBM behoren:

• Veiligheidshelm - gebruikt waar risico bestaat op een klap tegen het hoofd of vallende voorwerpen.
• Veiligheidsschoenen - vereist in magazijnen, productie, bouw en transport.
• Beschermende handschoenen - beschermen tegen snijden, schaven, temperatuur, chemische stoffen of biologische verontreiniging.
• Bril en ruimzichtbril - gebruikt bij zagen, slijpen, boren, werken met stof, chemicaliën en rondvliegende deeltjes.
• Gehoorbescherming - oordoppen of oorkappen zijn nodig waar lawaai het gehoor kan beschadigen.
• Maskers en halfmaskers - gebruikt bij stof, aerosolen, dampen of irriterende stoffen.
• Reflecterende kleding - vereist bij rijdend verkeer, op bouwplaatsen, in de logistiek, bij wegwerkzaamheden en transport.
• Harnassen en valbeveiligingssystemen - gebruikt bij werken op hoogte, wanneer collectieve beveiliging niet volstaat.
• Specialistische kleding - bijvoorbeeld vlamvertragend, chemicaliënbestendig, antistatisch of weerbestendig.

U kunt persoonlijke beschermingsmiddelen en uitrusting kopen in onze Bonapi Safety Shop.

PBM-categorieën en de CE-markering

Persoonlijke beschermingsmiddelen die in de Europese Unie worden verkocht en gebruikt, moeten voldoen aan de eisen van de productveiligheidsregels. In de praktijk moet de werknemer letten op de CE-markering, de gebruiksaanwijzing en de bestemming van de uitrusting. Alleen het uiterlijk van het product is niet voldoende.

PBM worden ingedeeld in risicocategorieën.

• Categorie I betreft eenvoudigere bescherming tegen kleine gevaren.
• Categorie II omvat veel gangbare middelen, zoals helmen, veiligheidsbrillen of veiligheidsschoenen.
• Categorie III betreft gevaren die tot ernstige of onomkeerbare gevolgen kunnen leiden, bijvoorbeeld ademhalingsbescherming, bescherming tegen vallen van hoogte of bepaalde bescherming tegen chemische stoffen.

Gebruik geen willekeurige uitrusting in plaats van PBM die voor de taak zijn gekozen. Een fietshelm is geen bouwhelm, een bril op sterkte is geen veiligheidsbril, en een gewoon mondkapje beschermt niet altijd tegen stof of dampen.

PBM in de belangrijkste sectoren in Nederland

In de bouw vormen een helm, veiligheidsschoenen, reflecterende kleding, handschoenen en een bril meestal de basis. Bij werken op hoogte komen daar een harnas, een vanglijn, een valdemper, ankerpunten en reddingsprocedures bij. Bij zagen, boren en slijpen moet je bescherming voor de ogen, het gezicht, het gehoor en de luchtwegen kiezen.

In de logistiek en in magazijnen zijn veiligheidsschoenen, reflecterende vesten, handschoenen en regels voor het bewegen in de buurt van heftrucks van groot belang. Een orderpicker, een heftruckchauffeur en iemand bij het laden kunnen andere eisen hebben, ook al werken ze in dezelfde hal.

In de productie en industrie hangt de keuze van PBM af van de machines, het lawaai, de temperatuur, het stof en de gebruikte stoffen. Aan productielijnen zie je vaak gehoorbescherming, een bril, handschoenen die bij de taak passen en werkkleding die voldoet aan de regels van het bedrijf.

In de landbouw en tuinbouw kom je bescherming tegen lawaai, stof, vocht, scherpe gereedschappen en chemische middelen tegen. Bij seizoenswerk verwaarlozen werknemers vaak handschoenen, een bril of maskers, omdat de taken eenvoudig lijken. Dat is een fout, vooral bij het spuiten, het reinigen van machines en het werken in een kas.

De meest voorkomende fouten bij het gebruik van PBM

De meeste problemen komen niet voort uit een gebrek aan uitrusting, maar uit verkeerd gebruik ervan. Een werknemer krijgt een bril, maar zet die op zijn voorhoofd. Hij heeft handschoenen, maar gebruikt ze bij een taak waarbij ze in de bewegende delen van een machine kunnen worden getrokken. Hij krijgt gehoorbescherming, maar haalt de oordoppen eruit, omdat het "maar even" is.

Veelvoorkomende fouten zijn het gebruik van beschadigde uitrusting, de verkeerde maat, het combineren van niet-compatibele onderdelen, het zelf aanpassen van PBM, het gebruik van eigen uitrusting zonder toestemming en het niet reinigen en opbergen na het werk. Als de uitrusting oncomfortabel is of in de weg zit, meld dat dan. Het stilzwijgend omzeilen van de regels verhoogt het risico en kan eindigen met verwijdering van het werk.

Wat te doen als je geen PBM hebt of de uitrusting beschadigd is?

Begin niet aan het werk als de vereiste beschermingsmiddelen niet zijn verstrekt of beschadigd zijn. Meld het probleem bij je leidinggevende, coördinator, voorman of de persoon die verantwoordelijk is voor de veiligheid. Doe dat het best meteen en concreet: geef aan wat er ontbreekt, welke uitrusting beschadigd is en bij welke taak die nodig is.

Je kunt zeggen: "Ik heb geen veiligheidsbril om te slijpen", "Mijn handschoenen zijn ingesneden", "Het masker sluit niet af" of "De gehoorbescherming is beschadigd". De werkgever hoort de uitrusting te vervangen, de regels uit te leggen of de taak anders te organiseren als het risico niet onder controle is.

Zorg voor de veiligheid van je team met Bonapi

Persoonlijke beschermingsmiddelen werken wanneer de werknemer het risico begrijpt en de uitrusting in de praktijk weet te gebruiken. Als je een team leidt, werknemers voorbereidt op vertrek of het veiligheidsniveau in je bedrijf wilt verhogen, zet dan in op een training die is afgestemd op de echte taken.

Bonapi verzorgt trainingen voor werknemers en groepen, waaronder praktische voorbereiding op het gebied van veiligheid en EHBO. Bekijk de trainingen voor werknemers van Bonapi en train je team op een duidelijke, concrete en voor werknemers begrijpelijke manier.

Volg de profielen van Bonapi op social media of schrijf je in voor de nieuwsbrief om praktische informatie over werk, trainingen en veiligheid te ontvangen.