Is een rolsteigercursus verplicht? Regels voor veilig werken met een rolsteiger

Een rolsteiger kom je in Nederland op veel verschillende werkplekken tegen: op bouwplaatsen, bij installatie- en renovatiewerkzaamheden, tijdens schilderwerk en bij onderhoud aan gebouwen. Omdat een rolsteiger mobiel is en vaak wordt gebruikt voor relatief kortdurende werkzaamheden, lijkt het soms een eenvoudig arbeidsmiddel dat je alleen maar hoeft op te bouwen en op de juiste plek te zetten. Maar moet iedere werknemer die met een rolsteiger werkt daarvoor een cursus volgen en een certificaat hebben? De Nederlandse regelgeving zit iets anders in elkaar.

Wat is een rolsteiger en waar wordt deze gebruikt?

Een rolsteiger is een mobiele steiger op wielen, waardoor de constructie tussen verschillende werkplekken kan worden verplaatst. In tegenstelling tot grote gevelsteigers is een rolsteiger vooral bedoeld voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte en kan deze relatief snel worden opgebouwd, afgebroken en verplaatst.

In Nederland werken onder andere de volgende beroepsgroepen regelmatig met rolsteigers:

• schilders en medewerkers van renovatiebedrijven,
• elektriciens,
• installateurs,
• monteurs van ventilatie- en airconditioningsystemen,
• technische medewerkers en servicemonteurs,
• onderhoudsmedewerkers,
• bouwmedewerkers,
• montage- en installatiemedewerkers,
• medewerkers in technisch onderhoud.

Rolsteigers worden zowel binnen als buiten gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan het schilderen van gevels, het aanleggen van kabels onder het plafond van een bedrijfshal, het monteren van verlichting, installatiewerkzaamheden of onderhoud.

De mobiliteit van een rolsteiger is een groot voordeel, maar brengt ook specifieke veiligheidsregels met zich mee. Een constructie op wielen moet correct worden opgesteld en tegen onbedoeld verrijden worden beveiligd. Ook de ondergrond, de opbouwconfiguratie, de aanwezigheid van alle benodigde onderdelen en de manier waarop het werkplatform wordt betreden, zijn van belang.

Is een rolsteigercursus verplicht in Nederland?

De Nederlandse wetgeving kent geen algemene verplichting dat iedereen die een rolsteiger gebruikt één specifiek wettelijk certificaat met de naam ‘rolsteiger’ moet hebben.

Dat betekent echter niet dat een werkgever een werknemer zonder voorbereiding met een rolsteiger mag laten werken en simpelweg kan zeggen dat hij voorzichtig moet zijn.

De basis hiervoor ligt in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet). Op grond van artikel 8 van de Arbowet moet een werkgever ervoor zorgen dat werknemers doeltreffend worden voorgelicht en geïnstrueerd over hun werkzaamheden, de daaraan verbonden risico’s en de maatregelen die zijn genomen om deze risico’s te voorkomen of te beperken. De instructies moeten aansluiten bij de werkzaamheden en de risico’s op de werkplek.

Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen twee zaken: een wettelijke verplichting om een specifiek certificaat te hebben en de verplichting om werknemers voldoende voor te bereiden op hun werkzaamheden.

Een algemene wettelijke verplichting voor een standaard ‘rolsteigercertificaat’ bestaat niet. De verplichting om werknemers goed te instrueren en voor te bereiden bestaat wél.

De werkgever moet dus de risico’s beoordelen, passende instructies geven en ervoor zorgen dat werknemers hun werkzaamheden veilig kunnen uitvoeren. Een training in het veilig opbouwen en gebruiken van een rolsteiger is een praktische manier om medewerkers de benodigde kennis bij te brengen en deze onder gecontroleerde omstandigheden te laten oefenen.

Wat zegt de Nederlandse regelgeving over werken op steigers?

De belangrijkste voorschriften voor werken op hoogte zijn opgenomen in het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit).

Artikel 3.16 van het Arbobesluit gaat over het voorkomen van valgevaar. Bij werkzaamheden waarbij valgevaar bestaat en het hoogteverschil 2,5 meter of meer bedraagt, moeten passende maatregelen worden genomen om vallen te voorkomen. Belangrijk is dat de grens van 2,5 meter niet betekent dat risico’s onder deze hoogte mogen worden genegeerd. Ook bij een kleiner hoogteverschil kunnen maatregelen noodzakelijk zijn wanneer de omstandigheden extra gevaar opleveren, bijvoorbeeld wanneer iemand op uitstekende delen, in het water of op een plek met rijdend verkeer kan vallen.

Het gebruik van arbeidsmiddelen voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte wordt daarnaast geregeld in artikel 7.23 van het Arbobesluit. Voor steigers is met name artikel 7.23b van belang.

De regelgeving schrijft onder andere voor dat een steiger stabiel moet zijn. De dragende onderdelen moeten tegen wegglijden of verschuiven zijn beveiligd en op een stabiele en voldoende draagkrachtige ondergrond staan. De onderdelen van werkvloeren moeten zo zijn gemonteerd dat zij bij normaal gebruik niet op een gevaarlijke manier kunnen verschuiven. Ook mogen er geen gevaarlijke openingen ontstaan tussen de vloerdelen en de verticale voorzieningen die bescherming bieden tegen valgevaar.

De belangrijkste regels voor veilig werken met een rolsteiger

Veilig werken begint al voordat je het eerste werkplatform betreedt. Een werknemer moet weten in welke configuratie de betreffende rolsteiger mag worden gebruikt en aan welke voorwaarden moet worden voldaan.

Controleer vóór aanvang van de werkzaamheden in ieder geval de volgende punten:

1. Ondergrond – deze moet voldoende vlak, stabiel en draagkrachtig zijn om de constructie veilig op te stellen.
2. Wielen en beveiliging tegen verrijden – tijdens het gebruik mag de rolsteiger niet onbedoeld kunnen bewegen.
3. Volledigheid van de constructie – werkvloeren, leuningen, schoren en andere onderdelen moeten volgens de voorgeschreven configuratie zijn gemonteerd.
4. Staat van de onderdelen – beschadigde onderdelen kunnen de veiligheid en stabiliteit van de volledige steiger beïnvloeden.
5. Toegang tot het werkplatform – het platform moet worden betreden via de daarvoor bestemde toegang en niet door via willekeurige onderdelen van de constructie omhoog te klimmen.
6. Werkomgeving – houd rekening met rijdend verkeer, deuren, installaties, openingen, obstakels en andere werkzaamheden die in de directe omgeving plaatsvinden.
7. Weersomstandigheden – bij werkzaamheden buiten kunnen wind en andere weersomstandigheden de veiligheid beïnvloeden. Volgens het Arbobesluit mogen tijdelijke werkzaamheden op hoogte niet worden uitgevoerd wanneer de weersomstandigheden de veiligheid en gezondheid van werknemers in gevaar brengen.

Een rolsteiger mag bovendien niet worden behandeld als een mobiel werkplatform dat op ieder gewenst moment zonder voorbereiding kan worden verplaatst. Het verplaatsen van de constructie moet altijd gebeuren volgens de instructies van de fabrikant en de veiligheidsvoorschriften die voor het betreffende systeem gelden.

Moet je op een rolsteiger altijd een veiligheidsharnas dragen?

Nee. Een veiligheidsharnas en een persoonlijk valbeveiligingssysteem zijn niet automatisch verplicht voor iedereen die op een correct opgebouwde rolsteiger werkt.

Binnen de Nederlandse aanpak van arbeidsveiligheid hebben maatregelen die risico’s bij de bron aanpakken en collectieve beschermingsmaatregelen voorrang. Bij een rolsteiger gaat het in de eerste plaats om correct gemonteerde werkvloeren en adequate randbeveiliging.

Persoonlijke beschermingsmiddelen worden ingezet wanneer dit uit de risico-inventarisatie en -evaluatie, de aard van de werkzaamheden of de gekozen opbouwmethode blijkt. Een veiligheidsharnas mag dus niet worden gezien als een oplossing voor een verkeerd of onvolledig opgebouwde rolsteiger.

Ook voor werknemers is dit een belangrijk uitgangspunt. Ontbreken noodzakelijke onderdelen van de constructie, dan is het aantrekken van een veiligheidsharnas geen reden om de steiger alsnog te betreden en het werk voort te zetten.

RI&E: waarom de regels per werkplek kunnen verschillen

Een Nederlandse werkgever is verplicht een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) uit te voeren. Hierin worden de risico’s binnen het bedrijf en tijdens de uitvoering van werkzaamheden geïnventariseerd en beoordeeld. Deze verplichting volgt uit artikel 5 van de Arbowet.

Valgevaar moet onderdeel zijn van deze risicoanalyse. De manier waarop werkzaamheden met een rolsteiger worden georganiseerd, kan daarom verschillen per locatie en per uit te voeren taak.

Een rolsteiger in een lege bedrijfshal brengt bijvoorbeeld andere risico’s met zich mee dan dezelfde steiger buiten naast een weg, in de buurt van machines of op een locatie waar meerdere ploegen tegelijkertijd werkzaamheden uitvoeren.

Voordat het werk begint, moet een werknemer daarom op de hoogte zijn van de regels die op de betreffende locatie gelden. Ervaring die op een eerdere bouwplaats is opgedaan, ontslaat niemand van de verplichting om de instructies en veiligheidsregels op een nieuwe werkplek te volgen.

Rolsteigertraining voor werknemers – investeren in veilig werken

Het ontbreken van een algemene wettelijke verplichting voor één specifiek ‘rolsteigercertificaat’ betekent niet dat er geen verplichtingen gelden. De Nederlandse regelgeving verplicht werkgevers om risico’s te beoordelen, veilige arbeidsmiddelen beschikbaar te stellen en werknemers doeltreffend te instrueren. Bij werkzaamheden met een rolsteiger moet die kennis ook daadwerkelijk worden vertaald naar veilig handelen op de werkplek.

Werken jouw medewerkers met rolsteigers of wil je jouw team goed voorbereiden op werkzaamheden op hoogte in Nederland? Bonapi kan zowel individuele medewerkers als complete groepen trainen. Tijdens de training worden de regels voor het opbouwen, gebruiken en controleren van rolsteigers overzichtelijk behandeld en leert het team hoe dagelijkse werkzaamheden veilig kunnen worden uitgevoerd.

Bekijk onze trainingen voor veilig werken met steigers en informeer naar de mogelijkheden om jouw team te laten trainen. Aanvullende kwalificaties vergroten de mogelijkheden van werknemers op de Nederlandse arbeidsmarkt en zorgen er binnen bedrijven voor dat teams beter voorbereid zijn op werkzaamheden op hoogte.

Volg Bonapi op social media of schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van trainingen en praktische informatie over veilig werken in Nederland.