Lawaai op het werk: vanaf hoeveel dB is gehoorbescherming verplicht? De regels in Nederland

Een slijpmachine op de bouwplaats, een pers in een metaalbewerkingsbedrijf of een productielijn die de hele dienst draait, kan je gehoor blijvend beschadigen. In Nederland is wettelijk vastgelegd wanneer een werkgever gehoorbescherming beschikbaar moet stellen en wanneer werknemers verplicht zijn deze te dragen.

Vanaf hoeveel dB is gehoorbescherming verplicht in Nederland?

De regels voor lawaai op de werkplek zijn vastgelegd in het Nederlandse Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit), hoofdstuk 6, afdeling 3. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de verplichting om gehoorbescherming beschikbaar te stellen, de verplichting om deze te dragen en de grenswaarde die niet mag worden overschreden.

• Boven 80 dB(A) dagelijkse blootstelling moet de werkgever geschikte gehoorbeschermingsmiddelen beschikbaar stellen, werknemers informeren over de risico’s en een gehooronderzoek aanbieden wanneer uit de risicobeoordeling blijkt dat er een gezondheidsrisico bestaat.
• Boven 85 dB(A) dagelijkse blootstelling is het dragen van gehoorbescherming verplicht. De werkgever moet daarnaast een plan opstellen en uitvoeren om de geluidsbelasting te verminderen en, waar dit technisch mogelijk is, zones markeren waar gehoorbescherming verplicht is.
• 87 dB(A) is de grenswaarde voor dagelijkse blootstelling die niet mag worden overschreden, rekening houdend met de daadwerkelijke demping van de gehoorbeschermingsmiddelen. Bij overschrijding moeten onmiddellijk maatregelen worden genomen om de blootstelling te verminderen.

De actiewaarden van 80 en 85 dB(A) hebben betrekking op de blootstelling zonder rekening te houden met de demping van gehoorbescherming. De grenswaarde van 87 dB(A) geldt daarentegen voor de blootstelling mét gehoorbescherming.

Een werkgever kan ook bij een lagere gemiddelde dagelijkse blootstelling het dragen van gehoorbescherming verplicht stellen in bepaalde zones, wanneer de veiligheidsvoorschriften daartoe aanleiding geven.

Wat betekenen 80 en 85 dB(A) tijdens een werkdag van acht uur?

Decibels uitgedrukt in dB(A) houden rekening met de manier waarop het menselijk oor verschillende frequenties waarneemt. Volgens de regelgeving is vooral de dagelijkse blootstelling aan lawaai, omgerekend naar een werkdag van acht uur, van belang. Het gaat dus niet om één afzonderlijke meting met een geluidsmeter.

Een uur werken met een slijpmachine, gevolgd door zeven uur in een rustige ruimte, levert daarom een andere geluidsbelasting op dan acht uur werken naast een draaiende machine.

De decibelschaal is logaritmisch. Een stijging van 3 dB betekent ongeveer een verdubbeling van de geluidsenergie. Wat de geluidsdosis betreft, komt acht uur blootstelling aan 80 dB(A) ongeveer overeen met vier uur bij 83 dB(A) of twee uur bij 86 dB(A), mits de rest van de werkdag aanzienlijk stiller is.

Naast continu lawaai houdt de regelgeving ook rekening met zeer harde, kortdurende geluidspieken. Voor piekgeluidsniveaus wordt de eenheid dB(C) gebruikt:

• Boven 135 dB(C) gelden bepaalde verplichtingen om werknemers tegen lawaai te beschermen.
• Boven 137 dB(C) is het dragen van gehoorbescherming verplicht.
• 140 dB(C) is de grenswaarde, waarbij rekening wordt gehouden met de demping van de gehoorbescherming.

Zelfs een korte, harde geluidspiek mag niet worden onderschat, ook niet wanneer de rest van de werkdag in een rustige omgeving plaatsvindt.

In welke sectoren en beroepen vormt lawaai het grootste probleem?

Blootstelling aan lawaai beperkt zich niet tot één sector. In Nederland moeten vooral werknemers in de volgende sectoren extra aandacht besteden aan gehoorbescherming:

• Bouw en renovatie: machinisten van sloophamers, stratenmakers, constructiemonteurs en werknemers die doorslijpmachines, boormachines en slijpmachines gebruiken. Op één bouwplaats kan het lawaai van de ene ploeg ook werknemers blootstellen die zelf minder lawaaiige werkzaamheden uitvoeren.
• Metaalindustrie en scheepsbouw: persoperators, slijpers, bankwerkers en monteurs die betrokken zijn bij het snijden, bewerken en richten van metaal. Vooral metaalachtige klappen en impulsgeluiden kunnen gevaarlijk zijn.
• Timmerwerkplaatsen en houtverwerkende bedrijven: timmerlieden, operators van zaagmachines, schaafmachines en CNC-machines, vooral wanneer meerdere apparaten tegelijkertijd draaien.
• Voedingsmiddelenindustrie: operators van bottellijnen, verpakkingslijnen en transportsystemen. Het constante geluid van machines kan minder hinderlijk lijken dan een plotselinge harde knal, maar de blootstelling duurt vaak urenlang.
• Recycling, afvalverwerking en industriële logistiek: medewerkers van sorteerinstallaties en operators van brekers, persen en overslagmachines. Het lawaai kan zowel afkomstig zijn van machines als van materialen die tegen elkaar botsen.
• Havens en technisch transport: operators van overslagapparatuur, onderhoudsmedewerkers die aan motoren en zware machines werken en werknemers die bepaalde laad- en loswerkzaamheden uitvoeren.

Een magazijnmedewerker in een rustig distributiecentrum kan aan een heel ander geluidsniveau worden blootgesteld dan iemand die naast een balenpers werkt.

De daadwerkelijke arbeidsomstandigheden en de bijbehorende risicobeoordeling bepalen welke beschermingsmaatregelen verplicht zijn, niet het algemene beeld van een bepaalde sector.

Hoe beschadigt lawaai je gehoor en op welke symptomen moet je letten?

Langdurige blootstelling aan te hard geluid kan leiden tot blijvend, geleidelijk gehoorverlies. Een veelvoorkomend waarschuwingssignaal is ook een piep of ruis in de oren, oftewel tinnitus (oorsuizen).

Let vooral op wanneer geluiden na je dienst gedempt klinken, je het volume van de televisie steeds hoger moet zetten of je gesprekken in een lawaaiige omgeving steeds moeilijker kunt verstaan.

Deze symptomen zijn aanleiding om medisch advies in te winnen, zelfs wanneer ze de volgende dag gedeeltelijk verdwijnen. Plotseling gehoorverlies na een harde geluidspiek vereist een spoedige medische beoordeling.

Lawaai heeft daarnaast invloed op de concentratie en communicatie binnen een team. Wanneer je een waarschuwingssignaal, een instructie van een kraanmachinist of een machinealarm niet hoort, neemt ook het risico op andere arbeidsongevallen toe.

Welke verplichtingen heeft de werkgever volgens de Nederlandse wetgeving?

In Nederland is de werkgever verplicht om arbeidsrisico’s in kaart te brengen via een RI&E (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie).

Wanneer werknemers worden blootgesteld aan schadelijk lawaai, moet de werkgever de geluidsbelasting beoordelen en passende maatregelen vaststellen. Deze verplichting vloeit voort uit de Arbowet en de bepalingen over lawaai in het Arbobesluit, met name de artikelen 6.7 tot en met 6.10.

Het uitgangspunt is eenvoudig: eerst moet het lawaai bij de bron worden aangepakt. Pas daarna komt persoonlijke gehoorbescherming in beeld.

In de praktijk moet de werkgever onder andere de volgende maatregelen overwegen:

• aanschaf van stillere machines;
• regelmatig onderhoud van apparatuur;
• plaatsing van geluiddempende omkastingen;
• afscherming van lawaaiige werkplekken;
• beperking van de blootstellingsduur.

Alleen oordoppen uitdelen is geen vervanging voor deze maatregelen.

Werknemers moeten duidelijke en begrijpelijke instructies krijgen over de risico’s, het correct dragen van gehoorbescherming en de regels voor het betreden van lawaaiige zones.

Bij bepaalde blootstellingsniveaus moet de werkgever bovendien gehooronderzoek, waaronder audiometrie, mogelijk maken om eventuele gehoorschade vroegtijdig op te sporen.

Oordoppen, oorkappen of otoplastieken: welke gehoorbescherming kies je?

Effectieve gehoorbescherming moet passen bij zowel het geluidsrisico als de persoon die de bescherming draagt.

Oorkappen zijn handig op werkplekken waar gehoorbescherming regelmatig op- en afgezet moet worden. Oordoppen kunnen comfortabeler zijn bij werkzaamheden in krappe ruimtes.

Otoplastieken, oftewel op maat gemaakte gehoorbeschermers, kunnen het draagcomfort tijdens lange werkdagen verbeteren, mits regelmatig wordt gecontroleerd of ze nog goed passen.

Te sterke geluidsdemping kan het moeilijker maken om gesproken instructies en waarschuwingssignalen te horen. Ook moet rekening worden gehouden met de combinatie van oorkappen met een veiligheidshelm, veiligheidsbril of andere beschermingsmiddelen.

Oordoppen moeten volgens de gebruiksaanwijzing worden ingebracht. Vuile of versleten onderdelen moeten tijdig worden vervangen.

Oorkappen met beschadigde afdichtingskussens of een slechte aansluiting op het hoofd kunnen aanzienlijk minder geluid dempen dan de opgegeven beschermingswaarde doet vermoeden.

Wanneer gehoorbescherming knelt, uitvalt of veilig werken belemmert, vraag dan om een ander, beter passend beschermingsmiddel.

Bekijk ook ons assortiment persoonlijke beschermingsmiddelen en veiligheidsartikelen in onze webshop:⁠ Safety Shop Bonapi.

Wat moet je doen als het op jouw werkplek te lawaaiig is?

Als je je stem moet verheffen om met iemand te praten die ongeveer een meter van je vandaan staat, beschouw dat dan als een waarschuwingssignaal.

Dit is geen nauwkeurige geluidsmeting, maar wel voldoende reden om naar de resultaten van de geluidsbeoordeling te vragen.

Begin bij voorkeur met een gesprek met je leidinggevende, de preventiemedewerker of een vertegenwoordiger van je uitzendbureau.

Vraag welke beschermingsmaatregelen voor jouw werkplek gelden en hoe je deze correct moet toepassen.

Doe je gehoorbescherming niet af in een gemarkeerde lawaaizone om iemand beter te kunnen verstaan. Het is veiliger om de lawaaizone te verlaten of gebruik te maken van een afgesproken communicatiemethode.

Krijg je last van oorsuizen, oorpijn of verminderd gehoor? Stel een medische beoordeling dan niet uit en meld het probleem bij de persoon die verantwoordelijk is voor de veiligheid op de werkplek.

Waarom is kennis van de VCA-veiligheidsregels nuttig bij werken in lawaai?

VCA is een in Nederland veelgebruikte veiligheidsstandaard, vooral in de bouw, industrie en technische dienstverlening.

De VCA-opleiding behandelt onder andere het herkennen van gevaren, het beoordelen van risico’s, het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen en het veilig organiseren van werkzaamheden.

Hierdoor begrijpen werknemers beter waarom gehoorbescherming onderdeel is van een breder systeem voor veilig en gezond werken.

Voor uitvoerende medewerkers is Basisveiligheid VCA (B-VCA) doorgaans het juiste niveau. Voor voormannen, leidinggevenden en medewerkers die teams aansturen, is VOL-VCA meestal van toepassing.

Een VCA-certificaat vervangt echter geen geluidsmetingen, werkplekinstructies of goed passende gehoorbescherming.

Wil je meer weten over de certificeringseisen? Lees dan ons artikel Wat is een VCA-cursus en hoe behaal je een VCA-certificaat?

Laat je medewerkers opleiden bij Bonapi en zorg voor een veilige werkomgeving

Werk je in Nederland of ben je verantwoordelijk voor een team op een bouwplaats, in een fabriek of in een industrieel bedrijf?

Bekijk de VCA-cursussen van Bonapi en kies een opleiding die aansluit bij de functie en verantwoordelijkheden van jou of je medewerkers.

Bij Bonapi verzorgen we opleidingen voor individuele werknemers en organiseren we groepscursussen voor bedrijven, ook in het Pools.

Een goede voorbereiding helpt werknemers om risico’s sneller te herkennen, veiligheidsvoorschriften correct toe te passen en beter samen te werken.

Volg Bonapi op sociale media voor meer praktische tips over veilig werken en opleidingen in Nederland.