Hoe lees je het lastdiagram van een heftruck? Hefvermogen, hefhoogte en lastzwaartepunt in de praktijk

Op een heftruck zie je de vermelding ‘hefvermogen 2.000 kg’. Dan zou een pallet van 1.800 kg toch veilig moeten kunnen worden geheven? Niet per se. Het werkelijke hefvermogen van een heftruck hangt af van verschillende factoren, waaronder de hefhoogte, de positie van het lastzwaartepunt en de gemonteerde voorzetapparatuur. Daarom moet een heftruckchauffeur een lastdiagram kunnen lezen en op basis daarvan kunnen bepalen of een specifieke last veilig kan worden geheven.

Lastdiagram van een heftruck - wat is het en wat geeft het aan?

Een lastdiagram, ook wel een hefvermogendiagram of capaciteitsdiagram genoemd, geeft de relatie weer tussen de belangrijkste parameters die bepalen of een last veilig kan worden geheven. Het gaat daarbij voornamelijk om het gewicht van de last, de hefhoogte en de horizontale afstand van het lastzwaartepunt tot het verticale vorkenbord.

In Nederlandse opleidingsmaterialen en op heftrucks kom je onder andere de volgende termen tegen:

• hefvermogen - het maximale gewicht dat de heftruck onder bepaalde omstandigheden kan heffen,
• hefhoogte - de hoogte tot waarop de last wordt geheven,
• lastzwaartepunt - het zwaartepunt van de last,
• lastzwaartepuntafstand - de horizontale afstand van het lastzwaartepunt,
• last - de lading of het gewicht daarvan.

Het lastdiagram hoort bij een specifieke heftruck en de betreffende configuratie. Ga er daarom niet vanuit dat twee heftrucks die er vergelijkbaar uitzien en beide een nominaal hefvermogen van 2.000 kg hebben, op elke hefhoogte dezelfde capaciteit hebben.

Voor een heftruckchauffeur is het lastdiagram geen technische informatie die uitsluitend voor monteurs of onderhoudspersoneel bedoeld is. Het is een essentieel hulpmiddel om te beoordelen of een bepaalde hefhandeling veilig kan worden uitgevoerd.

Het correct lezen van een lastdiagram is een van de praktische vaardigheden die je als heftruckchauffeur nodig hebt om veilig met lasten te werken. Wil je de juiste kennis en vaardigheden opdoen? Bekijk de heftruckcursus, waarin theorie wordt gecombineerd met het praktisch bedienen van de heftruck.

Nominaal hefvermogen versus restcapaciteit van een heftruck - wat is het verschil?

Een van de meest voorkomende fouten van beginnende heftruckchauffeurs is dat zij uitsluitend naar het nominale hefvermogen kijken.

Als op een heftruck een hefvermogen van 2.000 kg staat aangegeven, betekent dit niet automatisch dat je elke last tot 2.000 kg tot iedere gewenste hoogte kunt heffen. Het nominale hefvermogen wordt vastgesteld onder specifieke omstandigheden, waaronder een bepaalde lastzwaartepuntafstand en hefhoogte.

In de praktijk moet je ook rekening houden met de restcapaciteit: het maximaal toegestane gewicht van de last bij een specifieke configuratie van de heftruck, hefhoogte en lastzwaartepuntafstand.

Een voorbeeld maakt dit duidelijk: een heftruck heeft een nominaal hefvermogen van 1.600 kg. Bij een lastzwaartepuntafstand van 500 mm behoudt de heftruck een hefvermogen van 1.600 kg tot een hefhoogte van 5.000 mm. Bij dezelfde hefhoogte, maar met een lastzwaartepuntafstand van 1.000 mm, daalt het hefvermogen tot 930 kg. Bij een hefhoogte van 7.000 mm en een lastzwaartepuntafstand van 1.000 mm bedraagt de restcapaciteit nog slechts 460 kg.

Dit laat zien waarom alleen het hoogste capaciteitscijfer dat op de heftruck staat niet voldoende is om te bepalen of een last veilig kan worden geheven.

Lastzwaartepunt - welke invloed heeft het op het hefvermogen van de heftruck?

Het zwaartepunt is het punt waarin het gewicht van een last als het ware geconcentreerd kan worden beschouwd. Bij het lezen van een lastdiagram is vooral de horizontale afstand van het lastzwaartepunt tot het verticale vorkenbord van belang.

Bij een regelmatige last waarvan het gewicht gelijkmatig is verdeeld, is dit relatief eenvoudig te bepalen. Als een last in de richting van de vorken 1.000 mm lang is, bevindt het lastzwaartepunt zich ongeveer halverwege, dus op circa 500 mm van het vorkenbord.

Van belang is hierbij de afmeting van de last in de richting van de vorken, en niet simpelweg de breedte zoals die vanuit de positie van de chauffeur wordt gezien. Dit is vooral belangrijk bij pallets en lasten die vanaf verschillende zijden kunnen worden opgenomen.

Als een gelijkmatig beladen last in de richting van de vorken 1.200 mm lang is, ligt het lastzwaartepunt op ongeveer 600 mm. Bij een lengte van 1.600 mm ligt het lastzwaartepunt op ongeveer 800 mm.

Hoe verder het lastzwaartepunt van de heftruck ligt, hoe groter de invloed van de last op de stabiliteit van de heftruck. Daardoor kan het maximaal toegestane gewicht lager worden.

Het beoordelen van het hefvermogen en het lastzwaartepunt is belangrijk bij het dagelijkse werk in een magazijn. Overweeg je om als heftruckchauffeur aan de slag te gaan? Lees dan meer over werken als heftruckchauffeur in Nederland⁠ en ontdek aan welke eisen je moet voldoen.

Hefhoogte en hefvermogen van de heftruck

Een andere belangrijke parameter is de hefhoogte.

Naarmate de hefhoogte toeneemt, kan het toegestane hefvermogen veranderen. Daarom kan een lastdiagram verschillende capaciteitswaarden aangeven voor specifieke hefhoogtes en lastzwaartepuntafstanden.

De heftruckchauffeur moet dus niet alleen het gewicht van de pallet controleren, maar ook de hoogte waarop de pallet moet worden weggezet.

Dit is vooral belangrijk bij werkzaamheden in hoge magazijnstellingen. Een last die een heftruck veilig enkele tientallen centimeters boven de vloer kan heffen, kan bij het heffen tot enkele meters hoogte de toegestane capaciteit van de heftruck overschrijden.

Daarom is de vraag ‘Kan deze heftruck deze pallet heffen?’ niet volledig. Je moet ook weten tot welke hoogte de pallet moet worden geheven en waar het lastzwaartepunt zich bevindt.

Hoe lees je stap voor stap een lastdiagram van een heftruck?

De opbouw van een lastdiagram kan verschillen per fabrikant, heftruckmodel en configuratie. Probeer daarom niet één diagram uit je hoofd te leren. Leer in plaats daarvan de relevante parameters en hun onderlinge samenhang herkennen.

Voordat je een last heft, moet je drie zaken vaststellen:

Hoeveel weegt de volledige last? Het werkelijke gewicht van alles wat zich op de vorken bevindt, is bepalend. Schat het gewicht niet op basis van het uiterlijk van de pallet. Het gewicht kan vermeld staan op een etiket, in de productdocumentatie of in het warehousemanagementsysteem (WMS). Sommige heftrucks zijn bovendien uitgerust met een geïntegreerd weegsysteem.

Waar bevindt zich het lastzwaartepunt? Controleer de afmetingen van de last en de gewichtsverdeling. Bij een regelmatige en gelijkmatig beladen last kan het lastzwaartepunt doorgaans worden aangenomen op de helft van de lengte in de richting van de vorken. Bij een onregelmatige last kan deze aanname echter onjuist zijn.

Tot welke hoogte moet je de last heffen? Het is niet voldoende om te weten dat de pallet ‘in de stelling’ moet worden geplaatst. Je moet de hefhoogte kennen die overeenkomt met de positie waarop de last wordt weggezet.

Pas wanneer je over deze informatie beschikt, kun je aan de hand van het lastdiagram het toegestane hefvermogen voor die specifieke omstandigheden bepalen. Als het gewicht van de last hoger is dan de capaciteit die voor de betreffende lastzwaartepuntafstand en hefhoogte wordt aangegeven, mag je deze hefhandeling niet met die heftruck uitvoeren.

Voorbeeld van het aflezen van een lastdiagram - kan een heftruck van 1.600 kg een last van 1.400 kg heffen?

Stel dat je in een magazijn werkt en een lange last van 1.400 kg moet heffen. De heftruck heeft een nominaal hefvermogen van 1.600 kg. Op het eerste gezicht lijkt alles in orde: 1.400 kg is immers minder dan 1.600 kg.

Het probleem ontstaat wanneer het nominale hefvermogen van 1.600 kg geldt bij een lastzwaartepuntafstand van 500 mm, terwijl het werkelijke lastzwaartepunt door de lengte van jouw last aanzienlijk verder van het vorkenbord ligt.

In dat geval kun je niet uitsluitend uitgaan van het nominale hefvermogen. Je moet het lastdiagram van die specifieke heftruck raadplegen en de toegestane capaciteit bepalen voor de werkelijke lastzwaartepuntafstand en de geplande hefhoogte.

Als het lastdiagram voor deze parameters een maximale capaciteit van 1.200 kg aangeeft, overschrijdt een last van 1.400 kg de toegestane waarde. Het feit dat het nominale hefvermogen van de heftruck 1.600 kg bedraagt, verandert daar niets aan.

Waarom vermindert een grotere lastzwaartepuntafstand het hefvermogen?

Een contragewichtheftruck werkt op basis van een krachtenevenwicht. De last vóór de vooras veroorzaakt een kantelmoment waardoor de heftruck naar voren kan kantelen. De constructie van de heftruck en het contragewicht zorgen ervoor dat de stabiliteit behouden blijft.

Wanneer het lastzwaartepunt verder van het vorkenbord komt te liggen, neemt de invloed van de last op de stabiliteit van de heftruck toe.

Je kunt dit vergelijken met het vasthouden van een zwaar voorwerp. Het is gemakkelijker om het dicht tegen je lichaam te houden dan met volledig gestrekte armen. Het gewicht van het voorwerp blijft hetzelfde, maar de afstand verandert.

Hetzelfde principe geldt bij een heftruck. Daarom vereisen lange materialen, afwijkende pallets, bouwmaterialen en lasten die ver voor de vorken uitsteken extra aandacht.

Ongelijkmatig beladen last - hoe bepaal je het zwaartepunt?

Het nemen van de helft van de lengte werkt bij regelmatige lasten waarvan het gewicht gelijkmatig is verdeeld. In de praktijk kan een heftruckchauffeur echter machines, metalen onderdelen, apparatuur, kisten of andere goederen vervoeren waarbij het zwaarste gedeelte zich aan één kant bevindt.

In zo’n situatie hoeven het geometrische middelpunt van de last en het werkelijke zwaartepunt niet op dezelfde plaats te liggen.

Ga er daarom niet automatisch vanuit dat het lastzwaartepunt altijd precies in het midden van de pallet ligt. Als je het gewicht, de gewichtsverdeling of andere relevante gegevens van een afwijkende last niet kent, stop dan met de handeling en verzamel eerst de benodigde informatie.

Een heftruckchauffeur mag de capaciteit van een heftruck niet testen door een onbekende last bij wijze van proef op te tillen.

Voorzetapparatuur voor heftrucks - welke invloed heeft deze op de restcapaciteit?

Heftrucks kunnen worden uitgerust met verschillende soorten voorzetapparatuur, zoals vorkenverstellers, klemmen, rotators en andere hulpmiddelen die zijn afgestemd op het materiaal dat wordt vervoerd.

Voorzetapparatuur kan de restcapaciteit van de heftruck beïnvloeden. De apparatuur heeft zelf een bepaald gewicht en kan er door de constructie bovendien voor zorgen dat de last verder van de heftruck komt te liggen. Fabrikanten houden met deze factoren rekening bij het bepalen van het werkelijke hefvermogen.

Na een wijziging van de configuratie kun je daarom niet zonder meer de capaciteitswaarden blijven gebruiken die gelden voor de heftruck zonder de betreffende voorzetapparatuur. De gegevens over het hefvermogen moeten overeenkomen met de daadwerkelijke configuratie van de machine.

Als je niet zeker weet of het beschikbare lastdiagram rekening houdt met de gemonteerde voorzetapparatuur, moet je dit controleren voordat je met de werkzaamheden begint.

De meest voorkomende fouten bij het lezen van een lastdiagram

De eerste fout is ervan uitgaan dat het nominale hefvermogen altijd en onder alle omstandigheden beschikbaar is. Een heftruck met een nominaal hefvermogen van 2.500 kg hoeft niet in staat te zijn om iedere last van 2.500 kg veilig tot de maximale hefhoogte te heffen.

De tweede fout is het negeren van het lastzwaartepunt. De chauffeur kent het gewicht van de pallet, maar houdt geen rekening met de lengte van de last en de verdeling van de goederen.

De derde fout is het negeren van de hefhoogte. Dat een heftruck een last vanaf de vloer kan optillen, betekent niet dat dezelfde last ook veilig enkele meters hoger kan worden weggezet.

De vierde fout is het gebruiken van een verkeerd lastdiagram of het niet meenemen van de configuratie van de heftruck en de gemonteerde voorzetapparatuur.

De vijfde fout is gokken. Als je het gewicht van de last niet kent of het lastdiagram niet eenduidig kunt aflezen, is ‘ik probeer het langzaam’ niet de juiste aanpak. Zorg eerst dat je over de ontbrekende informatie beschikt.

Waarom moet een heftruckchauffeur een lastdiagram kunnen lezen?

Het bedienen van een heftruck houdt veel meer in dan rijden, sturen en de mast bedienen. Tijdens iedere dienst neemt de heftruckchauffeur beslissingen die van invloed zijn op de veiligheid van andere personen, de goederen en het materieel.

Je moet beoordelen of de last stabiel is, of de vorken correct zijn ingesteld, of het gewicht en het zwaartepunt van de last bekend zijn en of de heftruck bij de vereiste hefhoogte over voldoende capaciteit beschikt.

Daarom gaat een goede heftruckopleiding niet alleen over het besturen van de machine, maar ook over het veilig omgaan met lasten.

Als je in Nederland als heftruckchauffeur wilt werken, is het kunnen lezen van een lastdiagram belangrijk in magazijnen, distributiecentra, productiebedrijven, industriële omgevingen, havenlogistiek en overal waar goederen met heftrucks worden vervoerd en opgeslagen.

Voor werkzaamheden in de petrochemische industrie of op bepaalde industriële locaties kunnen aanvullende kwalificaties voor heftruckchauffeurs vereist zijn. Lees meer over SOG voor de heftruck⁠ en ontdek wanneer je dit certificaat nodig kunt hebben om in Nederland te werken.

Het lastdiagram in de praktijk - 3 zaken die je controleert voordat je een last heft

Voordat je een zware of afwijkende last heft, beantwoord je drie vragen: Hoeveel weegt de last? Waar bevindt zich het zwaartepunt? Tot welke hoogte moet de last worden geheven?

Vergelijk deze gegevens vervolgens met het lastdiagram van de specifieke heftruck.

Neem capaciteitswaarden niet zomaar over van de ene machine naar de andere en ga niet uitsluitend uit van het nominale hefvermogen. Een verandering in hefhoogte, lastzwaartepuntafstand of configuratie van de voorzetapparatuur kan betekenen dat de werkelijke toegestane capaciteit verandert.

Het correct kunnen aflezen van een lastdiagram maakt het verschil tussen alleen een heftruck kunnen besturen en de machine deskundig en veilig kunnen bedienen. Een heftruckchauffeur moet niet alleen weten hoe een last moet worden geheven, maar vooral of dit onder de gegeven omstandigheden veilig kan en mag worden gedaan.

Heftruckcursus in Nederland - leer veilig omgaan met lasten

Als je in Nederland als heftruckchauffeur wilt werken, is alleen kunnen rijden met de machine niet voldoende. Je hebt ook kennis nodig van het hefvermogen, het lastzwaartepunt, de stabiliteit van de heftruck, het transporteren en opslaan van lasten en de regels voor veilig werken.

Tijdens een opleiding kun je dergelijke situaties in de praktijk oefenen en je voorbereiden op werk waarbij je zelfstandig veiligheidskritische beslissingen moet nemen. Aanvullende kwalificaties kunnen bovendien het aantal functies vergroten waarvoor je in aanmerking komt binnen de Nederlandse logistiek, productie en industrie.

Bekijk de heftruckopleiding van Bonapi en bereid je voor op veilig werken met een heftruck, reachtruck of EPT. Wil je jouw kwalificaties verder ontwikkelen voor de Nederlandse arbeidsmarkt? Volg Bonapi dan ook op social media of schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Kennis van de regels voor het veilig heffen en verplaatsen van lasten is een belangrijk onderdeel van je voorbereiding als heftruckchauffeur. Voor het examen kun je het heftruck proefexamen⁠ maken om je kennis te testen en te ontdekken welke onderwerpen je nog moet herhalen.