VVL-H – wie heeft het certificaat nodig voor het aanslaan en verplaatsen van lasten?

Het aanslaan van een installatieonderdeel aan een takel kan op het eerste gezicht een eenvoudige handeling lijken. Verkeerd gekozen hijsmiddelen, een onjuist bepaald zwaartepunt of werken binnen de gevarenzone kunnen er echter toe leiden dat een last valt of ongecontroleerd beweegt. In de Nederlandse industrie kunnen werknemers die dergelijke werkzaamheden uitvoeren te maken krijgen met de eis om over de kwalificatie VVL-H te beschikken.

Wat betekent VVL-H?

VVL-H staat voor Verplaatsen van Lasten met Handhijsgereedschap. Het is een van de SOG-P-kwalificaties binnen het Nederlandse systeem voor veilig werken.

VVL-H is bedoeld voor medewerkers die zelfstandig lasten aanslaan en verplaatsen met handhijsgereedschap, zoals handkettingtakels, rateltakels, loopkatten en balkenklemmen. De kwalificatie is vooral relevant voor werkzaamheden in industriële en petrochemische installaties.

Een typische opdracht kan bijvoorbeeld bestaan uit het vervangen van een leidingdeel, afsluiter, motor of ander onderdeel van een installatie. De last moet correct worden aangeslagen, gehesen, van positie veranderd, door of langs een constructie worden verplaatst en vervolgens veilig op de juiste plaats worden neergezet. In de praktijk gaat het dus vaak om meer dan alleen een voorwerp recht omhoog hijsen.

Waar wordt VVL-H in Nederland gebruikt?

VVL-H kom je vooral tegen in de Nederlandse industrie, met name in petrochemische en chemische installaties en op andere locaties waar uitgebreide veiligheidsprocedures gelden. SOG-P-kwalificaties zijn specifiek ontwikkeld voor het uitvoeren van werkzaamheden met een verhoogd risico in dergelijke werkomgevingen.

VVL-H kan onder andere relevant zijn bij werkzaamheden aan:

• leidingen en procesinstallaties,
• afsluiters, appendages en flenzen,
• motoren en andere machineonderdelen,
• kleinere constructiedelen,
• onderdelen van industriële installaties die moeten worden gedemonteerd en verplaatst,
• onderhouds- en revisiewerkzaamheden tijdens onderhoudsstops.

Onder andere industrieel monteurs, mechanisch monteurs, pijpfitters, onderhoudsmonteurs en medewerkers die betrokken zijn bij revisies en technische stops kunnen daarom met een VVL-H-eis te maken krijgen.

Dit betekent echter niet dat iedereen die in Nederland een voorwerp optilt automatisch VVL-H nodig heeft. De kwalificatie heeft een duidelijk afgebakend toepassingsgebied: het veilig verplaatsen van lasten met handhijsgereedschap, met name in industriële omgevingen met een verhoogd risicoprofiel.

Is een VVL-H-certificaat wettelijk verplicht?

Hier is een belangrijk onderscheid nodig. De Nederlandse Arbowetgeving bepaalt niet dat iedereen die dergelijke werkzaamheden uitvoert verplicht een document met de naam ‘VVL-H-certificaat’ moet hebben. De wetgeving stelt echter wel concrete eisen aan het veilig gebruik van arbeidsmiddelen en aan de deskundigheid en instructie van werknemers.

De wettelijke basis wordt gevormd door de Arbowet en het Arbobesluit. Op grond van artikel 8 van de Arbowet moet een werkgever werknemers doeltreffend informeren en instrueren over hun werkzaamheden, de daaraan verbonden risico’s en de maatregelen om deze risico’s te voorkomen of te beperken.

Voor hijswerkzaamheden is daarnaast artikel 7.20 van het Arbobesluit over hijs- en hefgereedschap van belang. De regelgeving vereist onder andere dat het gebruikte materiaal geschikt is voor de eigenschappen van de last, de aanslagpunten, de wijze van aanslaan en de uit te voeren hijsbeweging. Hijs- en hefgereedschap mag niet boven de toegestane werklast worden belast en moet periodiek worden gecontroleerd.

VVL-H is dus een branchegerichte manier om aan te tonen dat iemand over de competenties beschikt om bepaalde werkzaamheden uit te voeren. Het is geen universeel, rechtstreeks uit de wet voortvloeiend ‘rijbewijs voor het aanslaan van lasten’. Een industrieel bedrijf, opdrachtgever of hoofdaannemer kan een dergelijke kwalificatie echter wel verplicht stellen voordat een werknemer een specifieke taak mag uitvoeren.

Wat moet een werknemer kunnen bij het verplaatsen van lasten?

Een van de grootste fouten is om deze werkzaamheden te reduceren tot ‘een hijsband aanbrengen en aan de ketting trekken’. Veilig verplaatsen begint al voordat de last van de ondergrond wordt gehesen.

De werknemer moet in de eerste plaats het gewicht en het zwaartepunt van de last kunnen beoordelen. Wanneer het zwaartepunt verkeerd wordt bepaald, kan de last na het hijsen kantelen, draaien of uit de gekozen aanslagconfiguratie schuiven.

Vervolgens moeten de juiste aanslagpunten en hijsmiddelen worden gekozen. Daarbij moet rekening worden gehouden met de toegestane werklast en de manier waarop het materiaal tijdens de specifieke hijsbeweging wordt belast. Ook de technische staat van het gebruikte materiaal is van belang.

Tijdens de werkzaamheden moet bovendien de volledige verplaatsingsroute van de last worden beoordeeld. In industriële installaties is de beschikbare ruimte vaak beperkt door leidingen, staalconstructies, machines en andere onderdelen van de installatie. Soms moet de last worden overgenomen door een andere takel of moet het ophangpunt tijdens de verplaatsing worden gewijzigd.

Hoe ziet VVL-H er in de praktijk uit?

De inhoud van de kwalificatie laat duidelijk zien dat VVL-H sterk gericht is op het praktisch uitvoeren van hijs- en verplaatsingswerkzaamheden. In de officiële exameneisen van SSVV komen onder andere opdrachten voor waarbij een leidingdeel stabiel moet worden aangeslagen, gehesen, gekanteld en door een constructie moet worden verplaatst met behulp van loopkatten, takels en balkenklemmen.

Dit maakt het verschil duidelijk tussen VVL-H en een eenvoudige instructie voor het bedienen van een takel. De werknemer moet het volledige proces van het verplaatsen van een last begrijpen. De voorbereiding tijdens de opleiding omvat onder andere:

• het herkennen van hijsmiddelen en weten waarvoor deze worden gebruikt,
• het bepalen van gewicht en zwaartepunt,
• het kiezen van de juiste aanslagmethode,
• het beoordelen van de toegestane werklast,
• het veilig aanslaan van verschillende soorten lasten,
• het werken met handtakels en andere middelen voor het verplaatsen van lasten,
• het plannen van de verplaatsingsroute,
• communicatie tijdens de hijs- en verplaatsingswerkzaamheden.

Een ander belangrijk onderwerp is de line of fire: de gevarenzone waarin iemand geraakt, bekneld of meegesleurd kan worden wanneer een last ongecontroleerd beweegt of valt. Zelfs wanneer een last technisch correct is aangeslagen, blijft er gevaar bestaan als een werknemer zich op de verkeerde plaats bevindt.

VVL-H of ABvL – welke kwalificatie heb je nodig?

Deze twee afkortingen worden soms met elkaar verward, omdat beide betrekking hebben op het verplaatsen van lasten. De werkzaamheden waarop ze betrekking hebben, verschillen echter.

VVL-H, oftewel Verplaatsen van Lasten met Handhijsgereedschap, heeft betrekking op het verplaatsen van lasten met handmatig bediend hijsgereedschap. Een voorbeeld is het werken met takels, balkenklemmen en loopkatten bij het demonteren en verplaatsen van een installatieonderdeel.

ABvL staat voor Aanslaan en Begeleiden van Lasten. Deze kwalificatie heeft betrekking op het aanslaan en begeleiden van lasten die met een kraan worden verplaatst. De medewerker werkt in dat geval samen met de kraanmachinist en is binnen zijn taken verantwoordelijk voor het correct aanslaan en veilig begeleiden van de last.

Als jouw taak bestaat uit het zelfstandig verplaatsen van installatieonderdelen met handhijsgereedschap, kan VVL-H dus de juiste kwalificatie zijn. Werk je als degene die tijdens kraanwerkzaamheden een last aanslaat en begeleidt, dan moet je nagaan welke eisen voor ABvL gelden.

Op sommige locaties voeren werknemers beide soorten werkzaamheden uit. In dat geval kan het nodig zijn om over beide kwalificaties te beschikken of een opleiding te volgen waarin beide onderdelen worden gecombineerd.

Hoe lang is VVL-H geldig?

De SOG-P-kwalificatie VVL-H is vijf jaar geldig. Na deze periode moet de kwalificatie worden vernieuwd wanneer deze nog steeds vereist is voor de werkzaamheden die je uitvoert.

Het behalen van het certificaat betekent echter niet automatisch dat iemand iedere hijs- of verplaatsingsoperatie op iedere locatie mag uitvoeren. SSVV beschouwt SOG-P-kwalificaties als startkwalificaties. Het bedrijf waar je aan het werk gaat, blijft verantwoordelijk voor een passende introductie en instructie over de omstandigheden en regels die op de specifieke locatie gelden.

Je kunt dus over een geldig VVL-H-certificaat beschikken en toch vóór aanvang van de werkzaamheden een locatie-instructie moeten volgen, kennis moeten nemen van lokale procedures of aanvullende instructies voor een specifieke taak moeten ontvangen.

Waarom is een goede voorbereiding bij het aanslaan van lasten zo belangrijk?

Een last gedraagt zich tijdens het hijsen anders dan een object dat stabiel op de ondergrond staat. Zodra het gewicht door een takel wordt overgenomen, worden fouten in het bepalen van het zwaartepunt, de aanslagmethode of de positie van de aanslagpunten direct zichtbaar. Het probleem is dat het op dat moment al te laat kan zijn om de situatie nog veilig te corrigeren.

Het risico bestaat bovendien niet alleen uit het volledig vallen van de last. Een last kan draaien, kantelen, verschuiven, tegen een constructie slaan of een hand of voet van een werknemer beknellen. Ook het breken of beschadigen van verkeerd toegepast hijsgereedschap kan tot gevaarlijke situaties leiden.

Een goede voorbereiding op deze werkzaamheden omvat daarom zowel technische kennis als veilige werkgewoonten. Een werknemer moet een operatie kunnen en durven stoppen wanneer het gewicht van de last niet bekend is, er twijfel bestaat over de aanslagpunten, het gebruikte materiaal beschadigd is of er geen veilige route beschikbaar is om de last te verplaatsen.

Wie zou een VVL-H-opleiding moeten overwegen?

Een VVL-H-opleiding is in de eerste plaats bedoeld voor medewerkers die tijdens hun werkzaamheden zelfstandig lasten moeten aanslaan en verplaatsen met handhijsgereedschap in een industriële omgeving.

De kwalificatie kan daarom relevant zijn voor medewerkers die betrokken zijn bij montage, demontage, onderhoud en revisiewerkzaamheden aan installaties, vooral binnen de Nederlandse petrochemische en procesindustrie.

Wanneer een werkgever een compleet team naar een dergelijke locatie stuurt, is het verstandig om vooraf duidelijk vast te stellen welke werkzaamheden iedere medewerker daadwerkelijk gaat uitvoeren. Niet ieder teamlid hoeft exact dezelfde taken uit te voeren. De benodigde kwalificaties moeten daarom aansluiten bij de feitelijke werkzaamheden en bij de eisen van de opdrachtgever of het betreffende bedrijf.

Bereid je medewerkers voor op het veilig verplaatsen van lasten

Gaan jouw medewerkers in Nederland werkzaamheden uitvoeren waarbij lasten moeten worden aangeslagen en verplaatst? Met de juiste voorbereiding verklein je de kans op fouten en wordt het eenvoudiger om te voldoen aan de eisen die op industriële locaties aan uitvoerende teams worden gesteld.

Bonapi organiseert VVL-trainingen voor individuele medewerkers en complete groepen. We kunnen een team opleiden dat je voorbereidt op een specifiek project, een onderhoudsstop of werkzaamheden binnen de Nederlandse industrie. Neem contact op met Bonapi en informeer naar een VVL-training die aansluit bij de werkzaamheden en behoeften van jouw medewerkers.

Volg Bonapi ook op social media of schrijf je in voor de nieuwsbrief als je informatie wilt ontvangen over opleidingen, certificaten en eisen voor werken in Nederland.