Umowa zero godzin w Holandii - na co uważać i jakie daje prawa?

Umowa zero godzin to jedna z najbardziej elastycznych form zatrudnienia stosowanych w Holandii. Choć jest popularna w wielu sektorach - szczególnie w gastronomii, hotelarstwie, sprzątaniu czy opiece zdrowotnej - nie zawsze jest korzystna dla pracownika. Warto dokładnie przyjrzeć się, jakie zasady regulują tego typu umowę, jakie daje prawa, z jakimi obowiązkami się wiąże i na co należy szczególnie uważać, aby nie paść ofiarą nadużyć.

Czym dokładnie jest umowa zero godzin?

Umowa zero godzin to umowa o pracę bez gwarantowanej liczby godzin tygodniowo. Oznacza to, że pracodawca może, ale nie musi, wezwać pracownika do pracy w danym tygodniu czy miesiącu. Pracownik z kolei zobowiązany jest do stawienia się do pracy, jeśli zostanie o to poproszony, chyba że umowa przewiduje inaczej. Taki kontrakt daje maksymalną elastyczność pracodawcy, ale wiąże się z dużą niepewnością dochodów po stronie pracownika.

Ten rodzaj umowy zawiera zwykle takie same zapisy jak umowa na czas określony, z tą różnicą, że brak w niej z góry określonego wymiaru czasu pracy. Często jest wykorzystywana jako forma „pracy na próbę” albo w przypadku sezonowego zapotrzebowania.

Typowe branże, w których stosuje się umowy zero godzin

Umowy te są powszechne w branżach o nieregularnym obłożeniu pracy, gdzie trudno przewidzieć zapotrzebowanie kadrowe z wyprzedzeniem. Należą do nich m.in.:

• gastronomia i hotelarstwo,
• handel detaliczny (supermarkety, sklepy),
• opieka nad osobami starszymi i dziećmi,
• sprzątanie,
• logistyka i magazyny.

Tego typu umowy są często wykorzystywane wobec studentów, młodzieży dorabiającej po szkole lub osób łączących kilka źródeł dochodu. Ich zaletą jest duża elastyczność grafiku, ale z punktu widzenia bezpieczeństwa socjalnego - mają wiele ograniczeń.

Na co uważać, podpisując umowę zero godzin?

Choć forma ta jest legalna i regulowana przepisami holenderskiego prawa pracy, niesie ze sobą ryzyko nadużyć, zwłaszcza jeśli pracownik nie zna swoich praw. Oto kluczowe kwestie, na które należy zwrócić uwagę:

• Brak gwarantowanych godzin - oznacza brak pewności dochodu; w jednym miesiącu możesz pracować 100 godzin, a w kolejnym tylko 10.
• Brak wypłaty za czas gotowości - jeśli nie zostaniesz wezwany do pracy, nie otrzymujesz wynagrodzenia.
• Krótkie terminy powiadomień - pracodawca powinien powiadomić o pracy z co najmniej 4-dniowym wyprzedzeniem. Jeśli nie dotrzyma tego terminu, a pracownik przyjdzie do pracy lub był gotów, należy się zapłata.
• Ryzyko nagłego zakończenia współpracy - umowy tego typu łatwo rozwiązać, a wiele osób nie wie, że również w takich przypadkach przysługuje im odprawa.

Niektóre firmy nadużywają tej formy zatrudnienia, unikając zawierania umów z minimalnym wymiarem godzin, mimo że pracownik pracuje regularnie przez wiele miesięcy. W takich przypadkach warto znać przepisy, które pozwalają dochodzić swoich praw.

Jakie prawa przysługują pracownikowi na zero godzin?

Pomimo braku stabilności, pracownik ma te same podstawowe prawa co osoba zatrudniona na zwykłej umowie. Należą do nich:

• prawo do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy,
• prawo do dodatku wakacyjnego (8% rocznego wynagrodzenia),
• prawo do urlopu - liczony proporcjonalnie do liczby przepracowanych dni,
• prawo do zasiłku chorobowego - jeśli pracownik zachoruje w czasie, gdy był zaplanowany do pracy,
• prawo do odprawy przejściowej po zakończeniu umowy, jeśli była zawarta na minimum 24 miesiące lub zakończona przez pracodawcę,
• prawo do zasiłku dla bezrobotnych - o ile spełnione są kryteria wymagane przez UWV.

Dodatkowo, jeśli przez 3 kolejne miesiące pracownik wykonuje pracę w miarę regularnie, może ubiegać się o ustalenie stałego wymiaru pracy na podstawie średniej liczby godzin. Pracodawca nie może tego zignorować.

Obowiązki pracodawcy - co musi, a czego nie może

Zgodnie z nowelizacją prawa pracy w Holandii z 2020 roku, pracodawca zatrudniający pracownika na umowie zero godzin musi zaproponować nowy kontrakt z ustaloną liczbą godzin po 12 miesiącach zatrudnienia. Ta liczba godzin powinna odpowiadać średniej z ostatniego roku.

Pracodawca musi też:

• informować o planie pracy z 4-dniowym wyprzedzeniem,
• wypłacić wynagrodzenie za zaplanowaną zmianę, nawet jeśli ją odwoła,
• przestrzegać zasad BHP i prawa pracy bez względu na formę zatrudnienia.
  

Nieprzestrzeganie tych zasad może skutkować pozwem do sądu pracy, interwencją inspekcji pracy lub wnioskiem do UWV.

Podsumowanie

Umowa zero godzin w Holandii może być dobrym rozwiązaniem dla osób poszukujących elastycznego zatrudnienia - np. studentów, osób na emeryturze, rodziców pracujących dorywczo. Daje swobodę, ale nie gwarantuje stabilizacji ani stałych dochodów. Dla wielu to rozwiązanie tymczasowe, które może prowadzić do bardziej stabilnego zatrudnienia.

Aby uniknąć nadużyć, warto znać swoje prawa, regularnie kontrolować liczbę przepracowanych godzin i reagować, jeśli pracodawca nie oferuje nowej umowy po roku. Pomoc można uzyskać w związkach zawodowych, urzędzie pracy lub u prawnika pracy. Warto również dokumentować wszelkie godziny pracy, korespondencję z pracodawcą i otrzymywane harmonogramy - to może być kluczowe w przypadku sporu.